DỰ ÁN “PHÁT HUY HIỆU QUẢ QUAN HỆ GIỮA QUỐC HỘI VÀ XÃ HỘI DÂN SỰ TẠI VIỆT NAM” DO LIÊN MINH CHÂU ÂU TÀI TRỢ

Văn phòng Konrad Adenauer Stiftung (KAS) tại Việt Nam đã thực hiện thành công sự án "Phát huy hiệu quả quan hệ giữa Quốc hội và xã hội dân sự tại Việt Nam" từ ngày 1/11/2010 đến 30/4/2013. Đối tác cùng thực hiện với KAS trong dự án này là Văn phòng Quốc hội và Ban Dân nguyện của Quốc hội Việt Nam.

Thông tin cơ bản

Quốc hội (QH) Việt Nam là cơ quan duy nhất chịu trách nhiệm lập pháp tại Việt Nam. Quốc hội có quyền thay đổi hiến pháp và xác định vai trò của mình cũng như của tất cả các cơ quan nhà nước khác. Trong khoảng 20 năm trở lại đây, vai trò của QH đã liên tục được tăng cường, tuy nhiên chức năng và trách nhiệm của QH cho đến nay vẫn chưa được thực hiện đầy đủ và hiệu quả. Theo ghi nhận, vẫn chưa thực sự có nhiều các cuộc tranh luận và bàn thảo trong quá trình phê duyệt các đạo luật. Kết quả là, vai trò của QH không thực sự mạnh như đúng vị thế cần phải có. Nguyên nhân của vấn đề này có thể là do:

• Chỉ có khoảng 30% số đại biểu QH là chuyên trách, do đó các đại biểu QH không thể chuyên tâm trong vai trò của mình. Cơ hội để có tác động nhất định trong quá trình lập pháp và hoạch định chính sách quốc gia theo yêu cầu của người dân vì thế giảm đi đáng kể. Tuy nhiên, việc các dự thảo luật thường chỉ được thảo luận mang tính bề nổi không chỉ là do quỹ thời gian hạn hẹp mà còn do các đại biểu QH một mặt không nhất thiết cần phải có chuyên môn đầy đủ và mặt khác thiếu các nguồn thông tin cần thiết để họ có thể đưa ra các phân tích quan trọng cũng như các kết luận chuyên môn. Chưa có trình tự cung cấp thông tin hoặc quản lý tri thức một cách chính thức trong nội bộ Quốc hội nhằm đảm bảo cơ sở tốt cho các buổi tranh luận.

• Việc trao đổi thông tin giữa người dân và đại diện của mình (Đại biểu QH) chưa hiệu quả hoặc ở một chừng mực nào đó chưa được thực hiện. Sự tham gia của công chúng thông qua đại diện tại các kỳ họp mở rộng của Quốc hội lại càng hạn chế, bởi mặc dù các cá nhân có thể đưa ra các ý kiến đóng góp, song việc tham gia bình luận theo tư cách tổ chức xã hội dân sự hoặc các nhóm lợi ích lại không được thừa nhận.

Mục tiêu cụ thể:

• Cải thiện các cơ chế hoạt động của mối quan hệ tương tác và đối thoại giữa xã hội dân sự, những người ra quyết định ở cấp địa phương và Quốc hội Việt Nam thông qua:

(i) Tổ chức hội thảo về việc đổi mới tư cách đại diện cấp địa phương nhằm tăng cường ảnh hưởng của xã hội dân sự và những người ra quyết định cấp địa phương đến quy trình ra quyết định của QH; (ii) Tiến hành các biện pháp xây dựng năng lực cho các đại biểu QH, đội ngũ cán bộ của các đơn vị bầu cử và các tổ chức XHDS nhằm hoàn thiện kỹ năng đối thoại và cung cấp thông tin của các đối tượng này; • Lập một diễn đàn đối thoại thử nghiệm với sự tham gia của các đại diện từ xã hội dân sự và các tổ chức chính trị xã hội và đảm bảo có sự trao đổi và hợp tác trên diễn đàn.

• Cải thiện năng lực của đại biểu QH để họ có thể đáp ứng nhiệm vụ của mình một cách có ý thức, trách nhiệm và chuyên nghiệp hơn thông qua:

(i) Phát triển một hình mẫu cho công tác cải thiện các chức năng của đơn vị nghiên cứu và các ủy ban chuyên đề trong QH nhằm cung cấp thông tin có chất lượng về các chủ đề quan trọng cho các đại biểu QH một cách có hệ thống; (ii) Lập kế hoạch và thực hiện các hoạt động xây dựng năng lực cho đại biểu QH và các chuyên gia trẻ từ các cơ quan ngoài QH nhằm nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ trong và ngoài đơn vị nghiên cứu cũng như các ủy ban chuyên đề trực thuộc QH.

Đối tượng hưởng lợi của dự án:

• Các đại biểu Quốc hội, đặc biệt là các cán bộ của các đơn vị bầu cử: 6 trong số 20 đơn vị bầu cử được lựa chọn đại diện theo khu vực địa lý của Việt Nam (3 đơn vị thuộc các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và 3 đơn vị từ các tỉnh khác);

• Các tổ chức xã hội dân sự cấp quốc gia hoạt động trong lĩnh vực điều hành chính quyền địa phương, về sự tham gia của người dân, về tính minh bạch và về pháp quyền bao gồm cả đại diện của các tổ chức xã hội dân sự này ở cấp địa phương;

• Đại biểu QH, đặc biệt là các đại biểu làm việc tại văn phòng đối ngoại, đội ngũ chuyên gia/nghiên cứu viên được tập huấn hỗ trợ cho công việc của các đại biểu QH trong các lĩnh vực chính sách khác nhau tại đơn vị nghiên cứu và các ủy ban chuyên đề;

• Các chuyên gia trẻ thuộc các cơ quan ngoài QH được tập huấn để trở thành thành viên của các đơn vị nghiên cứu và các ủy ban chuyên đề.

Mô tả các hoạt động dự án:

Dự án này có hai hợp phần: Hợp phần thứ nhất chú trọng đến mối quan hệ tương tác giữa QH và xã hội dân sự ở cấp địa phương và công tác thông tin giữa QH và các đơn vị của QH cấp địa phương. Hợp phần thứ hai tập trung về việc tiếp cận thông tin và quản lý tri thức trong QH.

Cả hai hợp phần sẽ được triển khai bằng việc đánh giá nhu cầu hiện tại đối với việc nâng cao trình độ của đại biểu QH, của các đại biểu tổ chức xã hội dân sự cũng như nhu cầu về việc chuẩn hóa khả năng tiếp cận và cung cấp thông tin một cách hiệu quả. Sau đó, các cuộc thảo luận giữa các nhóm đối tác tham gia dự án về các kết quả nghiên cứu sẽ xác định các mục tiêu cho các khóa tập huấn và hội thảo trong tương lai.

Trong khi các khóa đào tạo trong hợp phần 1 hướng đến xây dựng một diễn đàn đối thoại thử nghiệm, thì các khóa tập huấn trong hợp phần 2 được thực hiện song hành với các cuộc họp của Tổ công tác. Tổ công tác này sẽ đưa ra các khuyến nghị về chính sách liên quan đến những thay đổi trong quá trình làm việc của QH.

Tiến độ của dự án sẽ được Ban Chỉ đạo dự án bao gồm các thành viên nhóm dự án thuộc KAS và các thành viên đối tác của Dự án giám sát.

Kết quả dự án:

• Thông tin được trao đổi đều đặn và hiệu quả giữa các đại biểu Quốc hội và cử tri theo đơn vị bầu cử cũng như thông tin từ các tổ chức xã hội dân sự ở cả cấp TW và địa phương cần được thực hiện trên cơ sở thường xuyên.

• Năng lực và khả năng của các đại biểu Quốc hội được nâng cao.