Студијата претставува продолжение на серијата анализи на јавното мислење започнати во 2021 година и, каде што постои доволна методолошка споредливост, ги поставува резултатите од 2026 година во поширока временска перспектива.
Истражувањето на јавното мислење беше спроведено од Институтот за политички истражувања - Скопје (ИПИС) во периодот од 20 до 25 август 2026 година, на примерок од 698 испитаници на возраст од 18 години и повеќе. Податоците беа собрани телефонски со употреба на CATI методологија и двоен модел на примерок кој опфаќа фиксни и мобилни телефонски линии. Максималната теоретска грешка на примерокот изнесува приближно ±3,7 процентни поени при ниво на доверба од 95%.
Резултатите упатуваат на умерена и критичка, но не и недвосмислено негативна оцена на триесет и петгодишниот биланс на надворешната политика на државата. На скала од 1 до 5, просечната оценка изнесува 2,84, што претставува подобар резултат во споредба со просечната оценка од 2,52 регистрирана во истражувањето од 2022 година. Промената првенствено се должи на значителното намалување на најнегативните оценки и поголемата концентрација на одговори околу средината на скалата.
Членството во НАТО се издвојува како најпрепознатливо конкретно достигнување на надворешната политика, избрано од 35,8% од испитаниците. Во меѓувреме, европската интеграција истовремено се појавува како најголем незавршен предизвик и најважен идeн приоритет. Вкупно 33,1% од испитаниците го посочуваат застојот во процесот на интеграција во ЕУ како најголем неуспех на надворешната политика, додека 49,7% сметаат дека членството во Европската Унија треба да биде главен надворешнополитички приоритет на државата во следните пет до десет години. Наодите укажуваат дека незадоволството од темпото на европската интеграција не довело до напуштање на основната европска стратешка ориентација.
Јавните перцепции за меѓународната позиција на државата се посложени. Иако 42,3% ја оценуваат нејзината сегашна меѓународна позиција како слаба или многу слаба, 38% сметаат дека таа денес е посилна отколку во годините непосредно по независноста, во споредба со 31,9% кои ја сметаат за послаба. Во однос на перцепциите за надворешно влијание, Соединетите Американски Држави и Европската Унија јасно доминираат: 35,4%, односно 31,2% од испитаниците ги идентификуваат како највлијателни надворешни актери.
Граѓаните релативно позитивно ги оценуваат практичните ефекти од надворешната политика. Вкупно 63,5% сметаат дека таа придонесува за економскиот развој и привлекувањето странски инвестиции, додека позитивните оценки за стабилноста и предвидливоста во односите со меѓународните партнери ги надминуваат негативните. Во исто време, вкупниот историски биланс останува умерено критичен: 40,9% веруваат дека во изминатите триесет и пет години преовладувале неуспесите, додека речиси идентични 39,1% сметаат дека успесите и неуспесите биле подеднакво присутни.
Еден од најјасните наоди се однесува на очекувањата за понатамошна професионализација на дипломатијата. Дури 81,6% од испитаниците сметаат дека професионалните дипломатски капацитети на државата треба да се зајакнат. Во исто време, 48,9% ја доживуваат постојната дипломатска мрежа како целосно или делумно политизирана, во споредба со 26,9% кои ја оценуваат како професионална.
На политичко и институционално ниво, најсилните резерви се однесуваат на недостатокот од политички консензус и влијанието на дневната политика. Вкупно 60,6% сметаат дека не постои доволен консензус меѓу политичките партии во однос на стратешките надворешнополитички цели на државата, додека 75,8% веруваат дека дневнополитичките интереси имаат негативно влијание врз надворешната политика. Наспроти тоа, 53,1% ја оценуваат самата институционална поделба на надлежностите како функционална, што укажува дека значителен дел од перципираниот проблем лежи повеќе во практичната имплементација и меѓуинституционалната координација отколку во основната институционална архитектура.
Резултатите откриваат значајни разлики меѓу етничките Македонци и етничките Албанци по низа прашања, особено во интензитетот на поддршката за евроатлантската интеграција и во оценките за политичките и институционалните перформанси. Истовремено, наодите покажуваат и важни точки на приближување и не укажуваат на целосно одвоени стратешки надворешнополитички преференции.
Севкупно земено, триесет и пет години по независноста, јавното мислење ја прикажува надворешната политика како област обележана со препознатливи стратешки достигнувања, но и со значајни незавршени политички и институционални предизвици. Оттука, централниот предизвик во периодот што претстои не е толку во редефинирањето на основната стратешка ориентација на државата, колку во обезбедувањето на нејзина поефикасна, попрофесионална и покоординирана реализација.
