Kosova ka bërë përparim domethënës formal në krijimin e një kuadri për mbrojtjen e biodiversitetit gjatë dy dekadave të fundit, megjithatë kalimi nga përcaktimi ligjor në ruajtje efektive të natyrës mbetet i mangët. Zonat e mbrojtura mbulojnë rreth 11.6% të territorit kombëtar që nga viti 2022, një rritje e konsiderueshme nga pak më shumë se 4% në vitin 2003. Megjithatë, ky nivel mbetet dukshëm nën standardin referues prej 30% deri në vitin 2030, të përcaktuar në Strategjinë e BE-së për biodiversitetin dhe Agjendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor. Me ritmet aktuale të zgjerimit dhe implementimit, Kosova përballet me një hendek të konsiderueshëm në implementim, i cili reflekton dobësi strukturore në qeverisje, financim, monitorim dhe zbatim detyrues, më shumë sesa mungesë të zotimeve ligjore.
Ky studim konstaton se sistemi i qeverisjes së biodiversitetit në Kosovë është formalisht i përafruar me parimet mjedisore të BE-së, por i kufizuar në aspektin operacional. Vendi ka miratuar legjislacion bazë, përfshirë Ligjin për mbrojtjen e natyrës, ligje sektoriale mjedisore dhe strategji kombëtare që integrojnë objektivat e biodiversitetit. Kosova gjithashtu është zotuar ndaj Agjendës së Gjelbër dhe ka filluar hapat përgatitorë drejt përcaktimit të zonave në kuadër të rrjetit Natura 2000. Megjithatë, mbrojtja e biodiversitetit mbetet e kufizuar nga përgjegjësi të fragmentuara institucionale, mungesë e stafit dhe financimit për zonat e mbrojtura, sisteme të mangëta monitorimi dhe zbatim i dobët detyrues i rregulloreve për përdorimin e tokës dhe mbrojtjen e mjedisit. Këto kufizime e zvogëlojnë efektivitetin e përcaktimit të zonave të mbrojtura dhe rrisin ekspozimin ndaj humbjes së biodiversitetit.
Studimi përfundon se Kosova disponon bazën ligjore, arkitekturën institucionale dhe asetet ekologjike të nevojshme për t’u përafruar me standardet evropiane për mbrojtjen e biodiversitetit. Megjithatë, arritja e këtij objektivi kërkon një zhvendosje nga përcaktimi formal drejt implementimit operacional. Mbyllja e hendekut të implementimit do të varet nga një zotim i qëndrueshëm politik, forcimi i kapaciteteve institucionale dhe investime të synuara në sistemet e qeverisjes së biodiversitetit