Ky punim shqyrton tranzicionin e Kosovës drejt një ekonomie rrethore, duke analizuar se si zbatimi i përgjegjësisë së zgjeruar të prodhuesit, investimi në zinxhirët e vlerës së riciklimit prioritar dhe modernizimi i menaxhimit të mbeturinave mund ta transformojnë modelin e saj linear të materialeve në një sistem ekonomik të qëndrueshëm deri në vitin 2030.
Tranzicioni i Kosovës drejt një ekonomie qarkore përfaqëson njëkohësisht domosdoshmëri mjedisore dhe mundësi ekonomike. Modelet aktuale të përdorimit të materialeve në vend mbeten kryesisht lineare, të karakterizuara nga një varësi e lartë nga deponitë, kapacitete të kufizuara për riciklim dhe tregje të pazhvilluara për materiale dytësore. Megjithëse Kosova gjeneron më pak mbetje për frymë sesa mesatarja e BE-së, performanca e rikuperimit të materialeve mbetet dukshëm më e ulët. Shumica e mbetjeve komunale depozitohen në deponi sanitare, ndërsa aktivitetet e riciklimit zhvillohen kryesisht përmes kanaleve të fragmentuara formale dhe joformale. Në të njëjtën kohë, gjenerimi i mbetjeve për frymë është në rritje, hedhja e paligjshme e mbetjeve vazhdon të jetë problem, dhe materiale me vlerë vazhdojnë të humben nga sistemi ekonomik. Ky model krijon detyrime afatgjata mjedisore, rrit varësinë nga burimet dhe kufizon mundësitë për krijimin e vlerës brenda ekonomisë brendshme.
Zhvillimet e fundit të politikave sinjalizojnë një zhvendosje drejt një qasjeje më qarkore. Kosova ka miratuar Udhërrëfyesin për Ekonominë Qarkore, ka rishikuar Strategjinë për Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve, ka prezantuar instrumente ekonomike si tarifat për qeset plastike dhe ka filluar zhvillimin e një Sistemi të Rimbursimit të Depozitave për ambalazhet e pijeve. Këto masa vendosin një bazë fillestare të politikave në përputhje me Planin e Veprimit të BE-së për Ekonominë Qarkore dhe me Agjendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, implementimi mbetet në fazë të hershme dhe tranzicioni nga zotimet strategjike drejt sistemeve qarkore funksionale ende nuk është përfunduar. Mangësitë në koordinimin institucional, infrastruktura e pamjaftueshme, sistemet jo të plota të përgjegjësisë së prodhuesit dhe kërkesa e dobët e tregut për materiale dytësore vazhdojnë të kufizojnë progresin.
Rekomandimet e politikave të paraqitura në këtë raport ofrojnë një udhërrëfyes të strukturuar implementimi deri në vitin 2030. Ato përqendrohen në forcimin e qeverisjes dhe sistemeve të të dhënave, vendosjen e kuadrit të përgjegjësisë së prodhuesit, modernizimin e shërbimeve komunale të menaxhimit të mbetjeve, zgjerimin e zinxhirëve qarkorë të vlerës që duhet të trajtohen me prioritet dhe mbështetjen e zhvillimit të bizneseve qarkore. Nëse implementohen në mënyrë efektive, këto masa mund të reduktojnë risqet mjedisore, të gjenerojnë vlerë ekonomike, të krijojnë vende pune dhe të mbështesin përafrimin afatgjatë të Kosovës me objektivat e ekonomisë qarkore të BE-së.