Parandalimi i ndotjes përbën një nga sfidat më të menjëhershme dhe strukturalisht komplekse në kuadër të tranzicionit mjedisor të Kosovës. Edhe pse Agjenda e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor përcakton një kornizë të qartë për përafrimin me Marrëveshjen e Gjelbër Evropiane, Kosova mbetet në një fazë të hershme të përgatitjes, me progres të kufizuar të shënuar në vitet e fundit. Hendeku ndërmjet synimit legjislativ dhe zbatimit praktik është veçanërisht i theksuar në fushën e parandalimit të ndotjes, ku degradimi mjedisor vazhdon të ketë ndikime të drejtpërdrejta dhe të matshme në shëndetin publik, integritetin e ekosistemit dhe qëndrueshmërinë ekonomike afatgjatë.
Gjendja aktuale e ndotjes reflekton një kombinim faktorësh strukturorë. Sistemi energjetik i Kosovës vazhdon të jetë tejet i varur nga prodhimi i energjisë nga linjiti shumë i varur nga prodhimi i energjisë elektrike me bazë linjitin, i cili përbën mbi 90% të prodhimit të përgjithshëm dhe, njëkohësisht burimin kryesor të ndotjes së ajrit. Emetimet e ndotësve kryesorë, përfshirë dioksidin e squfurit (SO₂), oksidet e azotit (NOx) dhe grimcat e ngurta, janë rritur viteve të fundit, duke tejkaluar kufijtë e përcaktuar dhe duke përforcuar klasifikimin e cilësisë së ajrit si rrezik madhor për shëndetin publik. Ky model ilustron sfidën më të gjerë të balancimit të sigurisë energjetike afatshkurtër me pajtueshmërinë afatgjatë me rregullat mjedisore.
Ky punim ekzaminon parandalimin e ndotjes në Kosovë përmes një qasjeje të bazuar në sisteme, duke u përqendruar jo vetëm në sfidat sektoriale, por edhe në dinamikat themelore të qeverisjes, infrastrukturës dhe sjelljes që kontribuojnë në vazhdimin e presioneve ndotëse të cilat i mbajnë gjallë presionet nga ndotja. Ai synon të identifikojë mangësitë strukturore kryesore, të vlerësojë përputhshmërinë me kërkesat e BE-së dhe të propozojë politika dhe mënyra të zbatimit drejt vitit 2030. Vëmendje e veçantë i kushtohet integrimit të parandalimit të ndotjes në kuadër të kornizës më të gjerë të Agjendës së Gjelbër, duke njohur rolin e saj ndërsektorial në veprimin klimatik, mbrojtjen e biodiversitetit dhe zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik.